Albii Tibulli

Elegiae

Liber Primus

I
Divitias alius fuluo sibi congerat auro
et teneat culti iugera multa soli,
quem labor adsiduus uicino terreat hoste,
 artia cui somnos classica pulsa fugent:
me mea paupertas uita traducat inerti,
 um meus adsiduo luceat igne focus.
ipse seram teneras maturo tempore uites
 usticus et facili grandia poma manu:
nec Spes destituat sed frugum semper aceruos
 raebeat et pleno pinguia musta lacu.
nam ueneror, seu stipes habet desertus in agris
 eu uetus in triuio florida serta lapis:
et quodcumque mihi pomum nouus educat annus,
 ibatum agricolae ponitur ante deo.
flaua Ceres, tibi sit nostro de rure corona
 picea, quae templi pendeat ante fores;
pomosisque ruber custos ponatur in hortis
 erreat ut saeua falce Priapus aues.
uos quoque, felicis quondam, nunc pauperis agri
 ustodes, fertis munera uestra, Lares.
tunc uitula innumeros lustrabat caesa iuuencos:
 unc agna exigui est hostia parua soli.
agna cadet uobis, quam circum rustica pubes
 lamet 'io messes et bona uina date.'
iam mihi, iam possim contentus uiuere paruo
 ec semper longae deditus esse uiae,
sed Canis aestiuos ortus uitare sub umbra
 rboris ad riuos praetereuntis aquae.
nec tamen interdum pudeat tenuisse bidentem
 ut stimulo tardos increpuisse boues;
non agnamue sinu pigeat fetumue capellae
 esertum oblita matre referre domum.
at uos exiguo pecori, furesque lupique,
 arcite: de magno praeda petenda grege.
hinc ego pastoremque meum lustrare quot annis
 t placidam soleo spargere lacte Palem.
adsitis, diui, neu uos e paupere mensa
 ona nec e puris spernite fictilibus.--
fictilia antiquus primum sibi fecit agrestis
 ocula, de facili composuitque luto.--
non ego diuitias patrum fructusque requiro,
 uos tulit antiquo condita messis auo:
parua seges satis est; satis est, requiescere lecto
 i licet et solito membra leuare toro.
quam iuuat immites uentos audire cubantem
 t dominam tenero continuisse sinu
aut, gelidas hibernus aquas cum fuderit Auster,
 ecurum somnos imbre iuuante sequi!
hoc mihi contingat: sit diues iure, furorem
 ui maris et tristes ferre potest pluuias.
o quantum est auri pereat potiusque smaragdi,
 uam fleat ob nostras ulla puella uias.
te bellare decet terra, Messalla, marique,
 t domus hostiles praeferat exuuias:
me retinent uinctum formosae uincla puellae,
 t sedeo duras ianitor ante fores.
non ego laudari curo, mea Delia: tecum
 um modo sim, quaeso segnis inersque uocer.
te spectem, suprema mihi cum uenerit hora,
 t teneam moriens deficiente manu.
flebis et arsuro positum me, Delia, lecto,
 ristibus et lacrimis oscula mixta dabis.
flebis: non tua sunt duro praecordia ferro
 incta, nec in tenero stat tibi corde silex.
illo non iuuenis poterit de funere quisquam
 umina, non uirgo sicca referre domum.
tu manes ne laede meos, sed parce solutis
 rinibus et teneris, Delia, parce genis.
interea, dum fata sinunt, iungamus amores:
 am ueniet tenebris Mors adoperta caput;
iam subrepet iners aetas, nec amare decebit,
 icere nec cano blanditias capite.
nunc leuis est tractanda uenus, dum frangere postes
 on pudet et rixas inseruisse iuuat
hic ego dux milesque bonus: uos, signa tubaeque,
 te procul, cupidis uulnera ferte uiris,
ferte et opes: ego composito securus aceruo
 ites despiciam despiciamque famem.
II
Adde merum uinoque nouos compesce dolores,
 ccupet ut fessi lumina uicta sopor:
neu quisquam multo percussum tempora baccho
 xcitet, infelix dum requiescit amor.
nam posita est nostrae custodia saeua puellae,
 lauditur et dura ianua firma sera.
ianua difficilis domini te uerberet imber,
 e Iouis imperio fulmina missa petant.
ianua, iam pateas uni mihi uicta querellis,
 eu furtim uerso cardine aperta sones.
et mala si qua tibi dixit dementia nostra,
 gnoscas: capiti sint precor illa meo.
te meminisse decet quae plurima uoce peregi
 upplice cum posti florida serta darem.
tu quoque ne timide custodes, Delia, falle.
 udendum est: fortes adiuuat ipsa Venus.
illa fauet seu quis iuuenis noua limina temptat
 eu reserat fixo dente puella fores:
illa docet molli furtim derepere lecto,
 lla pedem nullo ponere posse sono,
illa uiro coram nutus conferre loquaces
 landaque compositis abdere uerba notis.
nec docet hoc omnes, sed quos nec inertia tardat
 ec uetat obscura surgere nocte timor.
en ego cum tenebris tota uagor anxius urbe,
 . . . . . .
nec sinit occurrat quisquam qui corpora ferro
 ulneret aut rapta praemia ueste petat.
quisquis amore tenetur, eat tutusque sacerque
 ualibet; insidias non timuisse decet.
non mihi pigra nocent hibernae frigora noctis,
 on mihi cum multa decidit imber aqua.
non labor hic laedit, reseret modo Delia postes
 t uocet ad digiti me taciturna sonum.
parcite luminibus, seu uir seu femina fiat
 buia: celari uult sua furta Venus.
neu strepitu terrete pedum neu quaerite nomen
 eu prope fulgenti lumina ferte face.
si quis et imprudens aspexerit, occulat ille
 erque deos omnes se meminisse neget:
nam fuerit quicumque loquax, is sanguine natam,
 s Venerem e rapido sentiet esse mari.
nec tamen huic credet coniunx tuus, ut mihi uerax
 ollicita est magico saga ministerio.
hanc ego de caelo ducentem sidera uidi,
 luminis haec rapidi carmine uertit iter,
haec cantu finditque solum manesque sepulcris
 licit et tepido deuocat ossa rogo:
iam tenet infernas magico stridore cateruas,
 am iubet aspersas lacte referre pedem.
cum libet, haec tristi depellit nubila caelo:
 um libet, aestiuo conuocat orbe niues.
sola tenere malas Medeae dicitur herbas,
 ola feros Hecatae perdomuisse canes.
haec mihi composuit cantus, quis fallere posses:
 er cane, ter dictis despue carminibus.
ille nihil poterit de nobis credere cuiquam,
 on sibi, si in molli uiderit ipse toro.
tu tamen abstineas aliis: nam cetera cernet
 mnia: de me uno sentiet ille nihil.
quid credam? nempe haec eadem se dixit amores
 antibus aut herbis soluere posse meos,
et me lustrauit taedis, et nocte serena
 oncidit ad magicos hostia pulla deos.
non ego totus abesset amor, sed mutuus esset,
 rabam, nec te posse carere uelim.
ferreus ille fuit qui, te cum posset habere,
 aluerit praedas stultus et arma sequi.
ille licet Cilicum uictas agat ante cateruas,
 onat et in capto Martia castra solo,
totus et argento contextus, totus et auro,
 nsideat celeri conspiciendus equo;
ipse boues mea si tecum modo Delia possim
 ungere et in solito pascere monte pecus,
et te dum liceat teneris retinere lacertis,
 ollis et inculta sit mihi somnus humo.
quid Tyrio recubare toro sine amore secundo
 rodest cum fletu nox uigilanda uenit?
nam neque tunc plumae nec stragula picta soporem
 ec sonitus placidae ducere posset aquae.
num Veneris magnae uiolaui numina uerbo,
 t mea nunc poenas impia lingua luit?
num feror incestus sedes adiisse deorum
 ertaque de sanctis deripuisse focis?
non ego, si merui, dubitem procumbere templis
 t dare sacratis oscula liminibus,
non ego tellurem genibus perrepere supplex
 t miserum sancto tundere poste caput.
at tu, qui laetus rides mala nostra, caueto
 ox tibi: non uni saeuiet usque deus.
uidi ego qui iuuenum miseros lusisset amores
 ost Veneris uinclis subdere colla senem
et sibi blanditias tremula componere uoce
 t manibus canas fingere uelle comas:
stare nec ante fores puduit caraeue puellae
 ncillam medio detinuisse foro.
hunc puer, hunc iuuenis turba circumterit arta,
 espuit in molles et sibi quisque sinus.
at mihi parce, Venus: semper tibi dedita seruit
 ens mea: quid messes uris acerba tuas?
III
Ibitis Aegaeas sine me, Messalla, per undas,
  utinam memores ipse cohorsque mei!
me tenet ignotis aegrum Phaeacia terris:
 bstineas auidas Mors modo nigra manus.
abstineas, Mors atra, precor: non hic mihi mater
 uae legat in maestos ossa perusta sinus,
non soror, Assyrios cineri quae dedat odores
 t fleat effusis ante sepulcra comis,
Delia non usquam quae, me cum mitteret urbe,
 icitur ante omnes consuluisse deos.
illa sacras pueri sortes ter sustulit: illi
 ettulit e trinis omnia certa puer.
cuncta dabant reditus: tamen est deterrita numquam
 uin fleret nostras respiceretque uias.
ipse ego solator, cum iam mandata dedissem,
 uaerebam tardas anxius usque moras.
aut ego sum causatus aues aut omina dira
 aturniue sacram me tenuisse diem.
o quotiens ingressus iter mihi tristia dixi
 ffensum in porta signa dedisse pedem!
audeat inuito ne quis discedere Amore,
 ut sciat egressum se prohibente deo.
quid tua nunc Isis mihi, Delia, quid mihi prosunt
 lla tua totiens aera repulsa manu,
quidue, pie dum sacra colis, pureque lauari
 e, memini, et puro secubuisse toro?
nunc, dea, nunc succurre mihi (nam posse mederi
 icta docet templis multa tabella tuis)
ut mea uotiuas persoluens Delia uoces
 nte sacras lino tecta fores sedeat
bisque die resoluta comas tibi dicere laudes
 nsignis turba debeat in Pharia.
at mihi contingat patrios celebrare Penates
 eddereque antiquo menstrua tura Lari.
quam bene Saturno uiuebant rege, priusquam
 ellus in longas est patefacta uias!
nondum caeruleas pinus contempserat undas,
 ffusum uentis praebueratque sinum,
nec uagus ignotis repetens compendia terris
 resserat externa nauita merce ratem.
illo non ualidus subiit iuga tempore taurus,
 on domito frenos ore momordit equus,
non domus ulla fores habuit, non fixus in agris
 ui regeret certis finibus arua, lapis.
ipsae mella dabant quercus, ultroque ferebant
 buia securis ubera lactis oues.
non acies, non ira fuit, non bella, nec ensem
 mmiti saeuus duxerat arte faber.
nunc Ioue sub domino caedes et uulnera semper,
 unc mare, nunc leti mille repente uiae.
parce, pater. timidum non me periuria terrent,
 on dicta in sanctos impia uerba deos.
quod si fatales iam nunc expleuimus annos,
 ac lapis inscriptis stet super ossa notis:
HIC IACET IMMITI CONSVMPTVS MORTE TIBVLLVS,
 ESSALLAM TERRA DVM SEQVITVRQVE MARI.
sed me, quod facilis tenero sum semper Amori,
 psa Venus campos ducet in Elysios.
hic choreae cantusque uigent, passimque uagantes
 ulce sonant tenui gutture carmen aues;
fert casiam non culta seges, totosque per agros
 loret odoratis terra benigna rosis;
ac iuuenum series teneris immixta puellis
 udit, et adsidue proelia miscet amor.
illic est, cuicumque rapax Mors uenit amanti,
 t gerit insigni myrtea serta coma.
at scelerata iacet sedes in nocte profunda
 bdita, quam circum flumina nigra sonant:
Tisiphoneque impexa feros pro crinibus angues
 aeuit et huc illuc impia turba fugit;
tum niger in porta serpentum Cerberus ore
 tridet et aeratas excubat ante fores.
illic Iunonem temptare Ixionis ausi
 ersantur celeri noxia membra rota;
porrectusque nouem Tityos per iugera terrae
 dsiduas atro uiscere pascit aues.
Tantalus est illic, et circum stagna: sed acrem
 am iam poturi deserit unda sitim;
et Danai proles, Veneris quod numina laesit,
 n caua Lethaeas dolia portat aquas.
illic sit quicumque meos uiolauit amores,
 ptauit lentas et mihi militias.
at tu casta precor maneas, sanctique pudoris
 dsideat custos sedula semper anus.
haec tibi fabellas referat positaque lucerna
 educat plena stamina longa colu;
at circa grauibus pensis adfixa puella
 aulatim somno fessa remittat opus.
tunc ueniam subito, nec quisquam nuntiet ante,
 ed uidear caelo missus adesse tibi.
tunc mihi, qualis eris longos turbata capillos,
 buia nudato, Delia, curre pede.
hoc precor, hunc illum nobis Aurora nitentem
 uciferum roseis candida portet equis.
IV
'Sic umbrosa tibi contingant tecta, Priape,
 e capiti soles, ne noceantque niues:
quae tua formosos cepit sollertia? certe
 on tibi barba nitet, non tibi culta coma est;
nudus et hibernae producis frigora brumae,
 udus et aestiui tempora sicca Canis.'
sic ego: tum Bacchi respondit rustica proles
 rmatus curua sic mihi falce deus.
'o fuge te tenerae puerorum credere turbae:
 am causam iusti semper amoris habent.
hic placet, angustis quod equum compescit habenis
 ic placidam niueo pectore pellit aquam;
hic, quia fortis adest audacia, cepit: at illi
 irgineus teneras stat pudor ante genas.
sed ne te capiant, primo si forte negabit,
 aedia; paulatim sub iuga colla dabit.
longa dies homini docuit parere leones,
 onga dies molli saxa peredit aqua;
annus in apricis maturat collibus uuas,
 nnus agit certa lucida signa uice.
nec iurare time: ueneris periuria uenti
 nrita per terras et freta summa ferunt
gratia magna Ioui: uetuit Pater ipse ualere,
 urasset cupide quidquid ineptus amor:
perque suas impune sinit Dictynna sagittas
 dfirmes, crines perque Minerua suos.
at si tardus eris errabis. transiet aetas
 uam cito! non segnis stat remeatque dies.
quam cito purpureos deperdit terra colores,
 uam cito formosas populus alta comas.
quam iacet, infirmae uenere ubi fata senectae,
 ui prior Eleo est carcere missus equus.
uidi iam iuuenem, premeret cum serior aetas,
 aerentem stultos praeteriisse dies.
crudeles diui! serpens nouus exuit annos:
 ormae non ullam fata dedere moram.
solis aeterna est Baccho Phoeboque iuuentas:
 am decet intonsus crinis utrumque deum.
tu, puero quodcumque tuo temptare libebit,
 edas: obsequio plurima uincet amor.
neu comes ire neges, quamuis uia longa paretur
 t Canis arenti torreat arua siti,
quamuis praetexens picta ferrugine caelum
 enturam amiciat imbrifer arcus aquamt.
uel si caeruleas puppi uolet ire per undas,
 pse leuem remo per freta pelle ratem.
nec te paeniteat duros subiisse labores
 ut opera insuetas atteruisse manus;
nec, uelit insidiis altas si claudere ualles,
 um placeas, umeri retia ferre negent.
si uolet arma, leui temptabis ludere dextra;
 aepe dabis nudum, uincat ut ille, latus.
tunc tibi mitis erit, rapias tum cara licebit
 scula: pugnabit, sed tibi rapta dabit.
rapta dabit primo, post adferet ipse roganti,
 ost etiam collo se implicuisse uelit.
heu male nunc artes miseras haec saecula tractant:
 am tener adsueuit munera uelle puer.
at tua, qui uenerem docuisti uendere primus,
 uisquis es, infelix urgeat ossa lapis.
Pieridas, pueri, doctos et amate poetas,
 urea nec superent munera Pieridas.
carmine purpurea est Nisi coma: carmina ni sint,
 x umero Pelopis non nituisset ebur.
quem referent Musae, uiuet, dum robora tellus,
 um caelum stellas, dum uehet amnis aquas.
at qui non audit Musas, qui uendit amorem,
 daeae currus ille sequatur Opis,
et tercentenas erroribus expleat urbes
 t secet ad Phrygios uilia membra modos.
blanditiis uult esse locum Venus ipsa: querellis
 upplicibus, miseris fletibus illa fauet.'
haec mihi, quae canerem Titio, deus edidit ore:
 ed Titium coniunx haec meminisse uetat.
pareat ille suae: uos me celebrate magistrum,
 uos male habet multa callidus arte puer.
gloria cuique sua est: me, qui spernentur, amantes
 onsultent: cunctis ianua nostra patet.
tempus erit, cum me Veneris praecepta ferentem
 educat iuuenum sedula turba senem.
eheu quam Marathus lento me torquet amore!
 eficiunt artes, deficiuntque doli.
parce, puer, quaeso, ne turpis fabula fiam,
 um mea ridebunt uana magisteria.
V
Asper eram et bene discidium me ferre loquebar:
 t mihi nunc longe gloria fortis abest.
namque agor ut per plana citus sola uerbere turben
 uem celer adsueta uersat ab arte puer.
ure ferum et torque, libeat ne dicere quicquam
 agnificum post haec: horrida uerba doma.
parce tamen, per te furtiui foedera lecti,
 er uenerem quaeso compositumque caput.
ille ego cum tristi morbo defessa iaceres
 e dicor uotis eripuisse meis:
ipseque te circum lustraui sulpure puro,
 armine cum magico praecinulsset anus;
ipse procuraui ne possent saeua nocere
 omnia, ter sancta deueneranda mola;
ipse ego uelatus filo tunicisque solutis
 ota nouem Triuiae nocte silente dedi.
omnia persolui: fruitur nunc alter amore,
 t precibus felix utitur ille meis.
at mihi felicem uitam, si salua fuisses,
 ingebam demells, et renuente deo.
rura colam, frugumque aderit mea Delia custos,
 rea dum messes sole calente teret,
aut mihi seruabit plenis in lintribus uuas
 ressaque ueloci candida musta pede.
consuescet numerare pecus; consuescet amantis
 arrulus in dominae ludere uerna sinu.
illa deo sciet agricolae pro uitibus uuam,
 ro segete spicas, pro grege ferre dapem.
illa regat cunctos, illi sint omnia curae:
 t iuuet in tota me nihil esse domo.
huc ueniet Messalla meus, cui dulcia poma
 elia selectis detrahat arboribus:
et, tantum uenerata uirum, hunc sedula curet,
 uic paret atque epulas ipsa ministra gerat.
haec mihi fingebam, quae nunc Eurusque Notusque
 actat odoratos uota per Armenios.
saepe ego temptaui curas depellere uino:
 t dolor in lacrimas uerterat omne merum.
saepe aliam tenui: sed iam cum gaudia adirem,
 dmonuit dominae deseruitque Venus.
tunc me discedens deuotum femina dixit,
  pudet, et narrat scire nefanda meam.
non facit hoc uerbis, facie tenerisque lacertis
 euouet et flauis nostra puella comis.
talis ad Haemonium Nereis Pelea quondam
 ecta est frenato caerula pisce Thetis.
haec nocuere mihi. quod adest huic diues amator,
 enit in exitium callida lena meum.
sanguineas edat illa dapes atque ore cruento
 ristia cum multo pocula felle bibat:
hanc uolitent animae circum sua fata querentes
 emper, et e tectis strix uiolenta canat:
ipsa fame stimulante furens herbasque sepulcris
 uaerat et a saeuis ossa relicta lupis;
currat et inguinibus nudis ululetque per urbes,
 ost agat e triuiis aspera turba canum.
eueniet; dat signa deus: sunt numina amanti,
 aeuit et iniusta lege relicta Venus.
at tu quam primum sagae praecepta rapacis
 esere: nam donis uincitur omnis amor.
pauper erit praesto tibi semper: pauper adibit
 rimus et in tenero fixus erit latere:
pauper in angusto fidus comes agmine turbae
 ubicietque manus efficietque uiam:
pauper ad occultos furtim deducet amicos
 inclaque de niueo detrahet ipse pede.
heu canimus frustra nec uerbis uicta patescit
 anua sed plena est percutienda manu.
at tu, qui potior nunc es, mea furta timeto:
 ersatur celeri Fors leuis orbe rotae.
non frustra quidam iam nunc in limine perstat
 edulus ac crebro prospicit ac refugit
et simulat transire domum, mox deinde recurrit
 olus et ante ipsas exscreat usque fores.
nescio quid furtiuus amor parat. utere quaeso,
 um licet: in liquida nam tibi linter aqua,
VI
Semper ut inducar blandos offers mihi uultus,
 ost tamen es misero tristis et asper, Amor.
quid tibi, saeue, rei mecum est? an gloria magna est
 nsidias homini composuisse deum?
nam mihi tenduntur casses: iam Delia furtim
 escio quem tacita callida nocte fovet.
illa quidem iurata negat, sed credere durum est:
 ic etiam de me pernegat usque uiro.
ipse miser docui, quo posset ludere pacto
 ustodes: heu heu nunc premor arte mea.
fingere tunc didicit causas ut sola cubaret,
 ardine tunc tacito uertere posse fores:
tunc sucos herbasque dedi quis liuor abiret
 uem facit impresso mutua dente uenus.
at tu, fallacis coniunx incaute puellae,
 e quoque seruato, peccet ut illa nihil,
neu iuuenes celebret multo sermone caueto
 eue cubet laxo pectus aperta sinu,
neu te decipiat nutu, digitoque liquorem
 e trahat et mensae ducat in orbe notas.
exibit quam saepe, time, seu uisere dicet
 acra Bonae maribus non adeunda Deae.
at mihi si credas, illam sequar unus ad aras:
 unc mihi non oculis sit timuisse meis.
saepe, uelut gemmas eius signumque probarem,
 er causam memini me tetigisse manum:
saepe mero somnum peperi tibi, at ipse bibebam
 obria supposita pocula uictor aqua.
non ego te laesi prudens: ignosce fatenti.
 ussit Amor: contra quis ferat arma deos?
ille ego sum, nec me iam dicere uera pudebit,
 nstabat tota cui tua nocte canis.
quid tenera tibi coniuge opus? tua si bona nescis
 eruare, frustra clauis inest foribus.
te tenet, absentes alios suspirat amores
 t simulat subito condoluisse caput.
at mihi seruandam credas: non saeua recuso
 erbera, detrecto non ego uincla pedum.
tum procul absitis, quisquis colit arte capillos,
 t fluit effuso cui toga laxa sinu:
quisquis et occurret, ne possit crimen habere,
 tet procul ante, aut alia stet procul ante uia.
sic fieri iubet ipse deus, sic magna sacerdos
 st mihi diuino uaticinata sono.
haec, ubi Bellonae motu est agitata, nec acrem
 lammam, non amens uerbera torta timet:
ipsa bipenne suos caedit uiolenta lacertos
 anguineque effuso spargit inulta deam,
statque latus praefixa ueru, stat saucia pectus,
 t canit euentus quos dea magna monet.
'parcite quam custodit Amor uiolare puellam,
 e pigeat magno post didicisse malo.
attigerit, labentur opes, ut uulnere nostro
 anguis, ut hic uentis diripiturque cinis.'
et tibi nescio quas dixit, mea Delia, poenas:
 i tamen admittas, sit precor illa leuis.
non ego te propter parco tibi, sed tua mater
 e mouet atque iras aurea uincit anus.
haec mihi te adducit tenebris multoque timore
 oniungit nostras clam taciturna manus:
haec foribusque manet noctu me adfixa proculque
 ognoscit strepitus me ueniente pedum.
uiue diu mihi, dulcis anus: proprios ego tecum,
 it modo fas, annos contribuisse uelim.
te semper natamque tuam te propter amabo:
 uidquid agit, sanguis est tamen illa tuus.
sit modo casta, doce, quamuis non uitta ligatos
 mpediat crines nec stola longa pedes.
et mihi sint durae leges, laudare nec ullam
 ossim ego quin oculos appetat illa meos;
et si quid peccasse putet, ducarque capillis
 mmerito pronas proripiarque uias.
non ego te pulsare uelim, sed, uenerit iste
 i furor, optarim non habuisse manus.
nec saeuo sis casta metu, sed mente fideli:
 utuus absenti te mihi seruet amor.
at quae fida fuit nulli, post uicta senecta
 ucit inops tremula stamina torta manu
firmaque conductis adnectit licia telis
 ractaque de niueo uellere ducta putat.
hanc animo gaudente uident iuuenumque cateruae
 ommemorant merito tot mala ferre senem:
hanc Venus ex alto flentem sublimis Olympo
 pectat et infidis quam sit acerba monet.
haec aliis maledicta cadant: nos, Delia, amoris
 xemplum cana simus uterque coma.
VII
Hunc cecinere diem Parcae fatalia nentes
 tamina, non ulli dissoluenda deo:
hunc fore, Aquitanas posset qui fundere gentes,
 uem tremeret forti milite uictus Atax.
euenere: nouos pubes Romana triumphos
 idit et euinctos bracchia capta duces:
at te uictrices lauros, Messalla, gerentem
 ortabat nitidis currus eburnus equis.
non sine me est tibi partus honos: Tarbella Pyrene
 estis et Oceani litora Santonici,
testis Arar Rhodanusque celer magnusque Garunna,
 arnutis et flaui caerula lympha Liger.
an te, Cydne, canam, tacitis qui leniter undis
 aeruleus placidis per uada serpis aquis,
quantus et aetherio contingens uertice nubes
 rigidus intonsos Taurus alat Cilicas?
quid referam ut uolitet crebras intacta per urbes
 lba Palaestino sancta columba Syro,
utque maris uastum prospectet turribus aequor
 rima ratem uentis credere docta Tyros,
qualis et, arentes cum findit Sirius agros,
 ertilis aestiua Nilus abundet aqua?
Nile pater, quanam possim te dicere causa
 ut quibus in terris occuluisse caput?
te propter nullos tellus tua postulat imbres,
 rida nec pluuio supplicat herba Ioui.
te canit atque suum pubes miratur Osirim
 arbara, Memphiten plangere docta bouem.
primus aratra manu sollerti fecit Osiris
 t teneram ferro sollicitauit humum,
primus inexpertae commisit semina terrae
 omaque non notis legit ab arboribus.
hic docuit teneram palis adiungere uitem,
 ic uiridem dura caedere falce comam:
illi iucundos primum matura sapores
 xpressa incultis uua dedit pedibus.
ille liquor docuit uoces inflectere cantu,
 ouit et ad certos nescia membra modos:
Bacchus et agricolae magno confecta labore
 ectora tristitiae dissoluenda dedit:
Bacchus et adflictis requiem mortalibus adfert,
 rura licet dura compede pulsa sonent.
non tibi sunt tristes curae nec luctus, Osiri,
 ed chorus et cantus et leuis aptus amor,
sed uarii flores et frons redimita corymbis,
 usa sed ad teneros lutea palla pedes
et Tyriae uestes et dulcis tibia cantu
 t leuis occultis conscia cista sacris.
huc ades et Genium ludis centumque choreis
 oncelebra et multo tempora funde mero:
illius et nitido stillent unguenta capillo,
 t capite et collo mollia serta gerat.
sic uenias hodierne: tibi dem turis honores,
 iba et Mopsopio dulcia melle feram.
at tibi succrescat proles quae facta parentis
 ugeat et circa stet ueneranda senem.
nec taceat monumenta uiae, quem Tuscula tellus
 andidaque antiquo detinet Alba Lare.
namque opibus congesta tuis hic glarea dura
 ternitur, hic apta iungitur arte silex.
te canet agricola, a magna cum uenerit urbe
 erus, inoffensum rettuleritque pedem.
at tu, Natalis multos celebrande per annos,
 andidior semper candidiorque ueni.
VIII
Non ego celari possum, quid nutus amantis
 uidue ferant miti lenia uerba sono.
nec mihi sunt sortes nec conscia fibra deorum,
 raecinit euentus nec mihi cantus auis:
ipsa Venus magico religatum bracchia nodo
 erdocuit multis non sine uerberibus.
desine dissimulare: deus crudelius urit,
 uos uidet inuitos succubuisse sibi.
quid tibi nunc molles prodest coluisse capillos
 aepeque mutatas disposuisse comas,
quid fuco splendente genas ornare, quid ungues
 rtificis docta subsecuisse manu?
frustra iam uestes, frustra mutantur amictus
 nsaque compressos colligat arta pedes.
illa placet, quamuis inculto uenerit ore
 ec nitidum tarda compserit arte caput.
num te carminibus, num te pallentibus herbis
 euouit tacito tempore noctis anus?
cantus uicinis fruges traducit ab agris,
 antus et iratae detinet anguis iter,
cantus et e curru Lunam deducere temptat,
 t faceret, si non aera repulsa sonent.
quid queror heu misero carmen nocuisse, quid herbas?
 orma nihil magicis utitur auxiliis:
sed corpus tetigisse nocet, sed longa dedisse
 scula, sed femori conseruisse femur.
nec tu difficilis puero tamen esse memento:
 ersequitur poenis tristia facta Venus.
munera ne poscas: det munera canus amator,
 t foueat molli frigida membra sinu.
carior est auro iuuenis, cui leuia fulgent
 ra nec amplexus aspera barba terit.
huic tu candentes umero suppone lacertos,
 t regum magnae despiciantur opes.
at Venus inueniet puero concumbere furtim,
 um timet et teneros conserit usque sinus,
et dare anhelanti pugnantibus umida linguis
 scula et in collo figere dente notas.
non lapis hanc gemmaeque iuuant, quae frigore sola
 ormiat et nulli sit cupienda uiro.
heu sero reuocatur amor seroque iuuentas
 um uetus infecit cana senecta caput.
tum studium formae est: coma tum mutatur, ut anno
 issimulet uiridi cortice tincta nucis:
tollere tum cura est albos a stirpe capillos
 t faciem dempta pelle referre nouam.
at tu dum primi floret tibi temporis aetas
 tere: non tardo labitur illa pede.
neu Marathum torque: puero quae gloria uicto est?
 n ueteres esto dura, puella, senes.
parce precor tenero: non illi sontica causa est.
 ed nimius luto corpora tingit amor.
uel miser absenti maestas quam saepe querellas
 onicit et lacrimis omnia plena madent!
'quid me spernis?' ait. 'poterat custodia uinci:
 pse dedit cupidis fallere posse deus.
nota uenus furtiua mihi est, ut lenis agatur
 piritus, ut nec dent oscula rapta sonum;
et possum media quamuis obrepere nocte
 t strepitu nullo clam reserare fores.
quid prosunt artes, miserum si spernit amantem
 t fugit ex ipso saeua puella toro?
uel cum promittit, subito sed perfida fallit,
 st mihi nox multis euigilanda malis.
dum mihi uenturam fingo, quodcumque mouetur,
 llius credo tunc sonuisse pedes.'
desistas lacrimare, puer: non frangitur illa,
 t tua iam fletu lumina fessa tument.
oderunt, Pholoe, moneo, fastidia diui,
 ec prodest sanctis tura dedisse focis.
hic Marathus quondam miseros ludebat amantes,
 escius ultorem post caput esse deum;
saepe etiam lacrimas fertur risisse dolentis
 t cupidum ficta detinuisse mora:
nunc omnes odit fastus, nunc displicet illi
 uaecumque opposita est ianua dura sera.
at te poena manet, ni desinis esse superba.
 uam cupies uotis hunc reuocare diem!
IX
Quid mihi, si fueras miseros laesurus amores,
 oedera per diuos, clam uiolanda, dabas?
a miser, et si quis primo periuria celat,
 era tamen tacitis Poena uenit pedibus.
parcite, caelestes: aequum est impune licere
 umina formosis laedere uestra semel.
lucra petens habili tauros adiungit aratro
 t durum terrae rusticus urget opus,
lucra petituras freta per parentia uentis
 ucunt instabiles sidera certa rates:
muneribus meus est captus puer. at deus illa
 n cinerem et liquidas munera uertat aquas.
iam mihi persoluet poenas, puluisque decorem
 etrahet et uentis horrida facta coma;
uretur facies, urentur sole capilli,
 eteret inualidos et uia longa pedes.
admonui quotiens 'auro ne pollue formam:
 aepe solent auro multa subesse mala.
diuitiis captus si quis uiolauit amorem,
 speraque est illi difficilisque Venus
ure meum potius flamma caput et pete ferro
 orpus et intorto uerbere terga seca.
nec tibi celandi spes sit peccare paranti:
 cit deus, occultos qui uetat esse dolos.
ipse deus tacito permisit +leue+ ministro
 deret ut multo libera uerba mero:
ipse deus somno domitos emittere uocem
 ussit et inuitos facta tegenda loqui.'
haec ego dicebam: nunc me fleuisse loquentem,
 unc pudet ad teneros procubuisse pedes.
tunc mihi iurabas nullo te diuitis auri
 ondere, non gemmis, uendere uelle fidem,
non tibi si pretium Campania terra daretur,
 on tibi si Bacchi cura Falernus ager.
illis eriperes uerbis mihi sidera caeli
 ucere et pronas fluminis esse uias.
quin etiam flebas: at non ego fallere doctus
 ergebam umentes credulus usque genas.
quid faciam, nisi et ipse fores in amore puellae?
 it precor exemplo sit leuis illa tuo.
o quotiens, uerbis ne quisquam conscius esset,
 pse comes multa lumina nocte tuli!
saepe insperanti uenit tibi munere nostro
 t latuit clausas post adoperta fores.
tum miser interii, stulte confisus amari:
 am poteram ad laqueos cautior esse tuos.
quin etiam attonita laudes tibi mente canebam,
 t me nunc nostri Pieridumque pudet.
illa uelim rapida Vulcanus carmina flamma
 orreat et liquida deleat amnis aqua.
tu procul hinc absis, cui formam uendere cura est
 t pretium plena grande referre manu.
at te qui puerum donis corrumpere es ausus
 ideat adsiduis uxor inulta dolis,
et cum furtiuo iuuenem lassauerit usu,
 ecum interposita languida ueste cubet.
semper sint externa tuo uestigia lecto
 t pateat cupidis semper aperta domus:
nec lasciua soror dicatur plura bibisse
 ocula uel plures emeruisse uiros.
illam saepe ferunt conuiuia ducere baccho,
 um rota Luciferi prouocet orta diem:
illa nulla queat melius consumere noctem
 ut operum uarias disposuisse uices.
at tua perdidicit: nec tu, stultissime, sentis,
 um tibi non solita corpus ab arte mouet.
tune putas illam pro te disponere crines
 ut tenues denso pectere dente comas?
istane persuadet facies, auroque lacertos
 inciat et Tyrio prodeat apta sinu?
non tibi sed iuueni cuidam uult bella uideri,
 euoueat pro quo remque domumque tuam.
nec facit hoc uitio, sed corpora foeda podagra
 t senis amplexus culta puella fugit.
huic tamen accubuit noster puer: hunc ego credam
 um trucibus uenerem iungere posse feris.
blanditiasne meas aliis tu uendere es ausus,
 une aliis demens oscula ferre mea?
tum flebis, cum me uinctum puer alter habebit
 t geret in regno regna superba tuo.
at tua tum me poena iuuet, Venerique merenti
 ixa notet casus aurea palma meos:
HANC TIBI FALLACI RESOLVTVS AMORE TIBVLLVS
 EDICAT ET GRATA SIS, DEA, MENTE ROGAT.
X
Quis fuit, horrendos primus qui protulit enses?
 uam ferus et uere ferreus ille fuit!
tum caedes hominum generi, tum proelia nata,
 um breuior dirae mortis aperta uia est.
an nihil ille miser meruit, nos ad mala nostra
 ertimus, in saeuas quod dedit ille feras?
diuitis hoc uitium est auri, nec bella fuerunt,
 aginus astabat cum scyphus ante dapes.
non arces, non uallus erat, somnumque petebat
 ecurus uarias dux gregis inter oues.
tunc mihi uita foret uulgi nec tristia nossem
 rma nec audissem corde micante tubam.
nunc ad bella trahor, et iam quis forsitan hostis
 aesura in nostro tela gerit latere.
sed patrii seruate Lares: aluistis et idem,
 ursarem uestros cum tener ante pedes.
neu pudeat prisco uos esse e stipite factos:
 ic ueteris sedes incoluistis aui.
tunc melius tenuere fidem, cum paupere cultu
 tabat in exigua ligneus aede deus.
hic placatus erat, seu quis libauerat uuam
 eu dederat sanctae spicea serta comae:
atque aliquis uoti compos liba ipse ferebat
 ostque comes purum filia parua fauum.
at nobis aerata, Lares, depellite tela,
 . . . . . .
hostiaque e plena rustica porcus hara.
 anc pura cum ueste sequar myrtoque canistra
uincta geram, myrto uinctus et ipse caput.
 ic placeam uobis: alius sit fortis in armis,
sternat et aduersos Marte fauente duces,
 t mihi potanti possit sua dicere facta
miles et in mensa pingere castra mero.
 uis furor est atram bellis accersere Mortem?
imminet et tacito clam uenit illa pede.
 on seges est infra, non uinea culta, sed audax
Cerberus et Stygiae nauita turpis aquae:
 llic percussisque genis ustoque capillo
errat ad obscuros pallida turba lacus.
 uin potius laudandus hic est quem prole parata
occupat in parua pigra senecta casa!
 pse suas sectatur oues, at filius agnos,
et calidam fesso comparat uxor aquam.
 ic ego sim, liceatque caput candescere canis
temporis et prisci facta referre senem.
 nterea pax arua colat. pax candida primum
duxit araturos sub iuga curua boues:
 ax aluit uites et sucos condidit uuae,
funderet ut nato testa paterna merum:
 ace bidens uomerque nitent, at tristia duri
militis in tenebris occupat arma situs.--
 usticus e lucoque uehit, male sobrius ipse,
uxorem plaustro progeniemque domum.--
 ed ueneris tunc bella calent, scissosque capillos
femina, perfractas conqueriturque fores;
 let teneras subtusa genas: sed uictor et ipse
flet sibi dementes tam ualuisse manus.
 t lasciuus Amor rixae mala uerba ministrat,
inter et iratum lentus utrumque sedet.
  lapis est ferrumque, suam quicumque puellam
uerberat: e caelo deripit ille deos.
 it satis e membris tenuem rescindere uestem,
sit satis ornatus dissoluisse comae,
 it lacrimas mouisse satis: quater ille beatus
quo tenera irato flere puella potest.
 ed manibus qui saeuus erit, scutumque sudemque
is gerat et miti sit procul a Venere.
 t nobis, Pax alma, ueni spicamque teneto,
profluat et pomis candidus ante sinus.

Liber Secundus

 

I
Quisquis adest, faueat: fruges lustramus et agros,
 itus ut a prisco traditus extat auo.
Bacche, ueni, dulcisque tuis e cornibus uua
 endeat, et spicis tempora cinge, Ceres.
luce sacra requiescat humus, requiescat arator,
 t graue suspenso uomere cesset opus.
soluite uincla iugis: nunc ad praesepia debent
 lena coronato stare boues capite.
omnia sint operata deo: non audeat ulla
 anificam pensis imposuisse manum.
uos quoque abesse procul iubeo, discedat ab aris,
 ui tulit hesterna gaudia nocte Venus.
casta placent superis: pura cum ueste uenite
 t manibus puris sumite fontis aquam.
cernite, fulgentes ut eat sacer agnus ad aras
 inctaque post olea candida turba comas.
di patrii, purgarnus agros, purgamus agrestes:
 os mala de nostris pellite limitibus,
neu seges eludat messem fallacibus herbis,
 eu timeat celeres tardior agna lupos.
tunc nitidus plenis confisus rusticus agris
 ngeret ardenti grandia ligna foco,
turbaque uernarum, saturi bona signa coloni,
 udet et ex uirgis extruet ante casas.
euentura precor: uiden ut felicibus extis
 ignificet placidos nuntia fibra deos?
nunc mihi fumosos ueteris proferte Falernos
 onsulis et Chio soluite uincla cado.
uina diem celebrent: non festa luce madere
 st rubor, errantes et male ferre pedes.
sed 'bene Messallam' sua quisque ad pocula dicat,
 omen et absentis singula uerba sonent.
gentis Aquitanae celeber Messalla triumphis
 t magna intonsis gloria uictor auis,
huc ades aspiraque mihi, dum carmine nostro
 edditur agricolis gratia caelitibus.
rura cano rurisque deos. his uita magistris
 esueuit querna pellere glande famem:
illi compositis primum docuere tigillis
 xiguam uiridi fronde operire domum:
illi etiam tauros primi docuisse feruntur
 eruitium et plaustro supposuisse rotam.
tum uictus abiere feri, tum consita pomus,
 um bibit inriguas fertilis hortus aquas,
aurea tum pressos pedibus dedit uua liquores
 ixtaque securo est sobria lympha mero.
rura ferunt messes, calidi cum sideris aestu
 eponit flauas annua terra comas.
rure leuis uerno flores apis ingerit alueo,
 ompleat ut dulci sedula melle fauos.
agricola adsiduo primum satiatus aratro
 antauit certo rustica uerba pede
et satur arenti primum est modulatus auena
 armen, ut ornatos diceret ante deos,
agricola et minio suffusus, Bacche, rubenti
 rimus inexperta duxit ab arte choros.
huic datus a pleno memorabile munus ouili
 ux pecoris curtas auxerat hircus opes.
rure puer uerno primum de flore coronam
 ecit et antiquis imposuit Laribus.
rure etiam teneris curam exhibitura puellis
 olle gerit tergo lucida uellus ouis.
hinc et femineus labor est, hinc pensa colusque,
 usus et adposito pollice uersat opus:
atque aliqua adsiduae textrix operata mineruae
 antat, et a pulso tela sonat latere.
ipse quoque inter agros interque armenta Cupido
 atus et indomitas dicitur inter equas.
illic indocto primum se exercuit arcu:
 i mihi, quam doctas nunc habet ille manus!
nec pecudes, uelut ante, petit: fixisse puellas
 estit et audaces perdomuisse uiros.
hic iuueni detraxit opes, hic dicere iussit
 imen ad iratae uerba pudenda senem:
hoc duce custodes furtim transgressa iacentes
 d iuuenem tenebris sola puella uenit
et pedibus praetemptat iter suspensa timore,
 xplorat caecas cui manus ante uias.
a miseri, quos hic grauiter deus urget! at ille
 elix, cui placidus leniter adflat Amor.
sancte, ueni dapibus festis, sed pone sagittas
 t procul ardentes hinc precor abde faces.
uos celebrem cantate deum pecorique uocate
 oce: palam pecori, clam sibi quisque uocet.
aut etiam sibi quisque palam: nam rurba iocosa
 bstrepit et Phrygio tibia curua sono.
ludite: iam Nox iungit equos, currumque sequuntur
 atris lasciuo sidera fulua choro,
postque uenit tacitus furuis circumdatus alis
 omnus et incerto Somnia nigra pede.
II
Dicamus bona uerba: uenit Natalis ad aras:
 uisquis ades, lingua, uir mulierque, faue.
urantur pia tura focis, urantur odores
 uos tener e terra diuite mittit Arabs.
ipse suos Clenius adsit uisurus honores,
 ui decorent sanctas mollia serta comas.
illius puro destillent tempora nardo,
 tque satur libo sit madeatque mero,
adnuat et, Cornute, tibi, quodcumque rogabis.
 n age (quid cessas? adnuit ille) roga.
auguror, uxoris fidos optabis amores:
 am reor hoc ipsos edidicisse deos.
nec tibi malueris, totum quaecumque per orbem
 ortis arat ualido rusticus arua boue,
nec tibi, gemmarum quidquid felicibus Indis
 ascitur, Eoi qua maris unda rubet.
uota cadunt: utinam strepitantibus aduolet alis
 lauaque coniugio uincula portet Amor,
uincula quae maneant semper dum tarda senectus
 nducat rugas inficiatque comas.
haec ueniat, Natalis, auis prolemque ministret,
 udat et ante tuos turba nouella pedes.
III
Rura meam, Cornute, tenent uillaeque puellam:
 erreus est, heu heu, quisquis in urbe manet.
ipsa Venus latos iam nunc migrauit in agros,
 erbaque aratoris rustica discit Amor.
o ego, cum aspicerem dominam, quam fortiter illic
 ersarem ualido pingue bidente solum
agricolaeque modo curuum sectarer aratrum,
 um subigunt steriles arua serenda boues!
nec quererer quod sol graciles exureret artus,
 aederet et teneras pussula rupta manus.
pauit et Admeti tauros formosus Apollo,
 ec cithara intonsae profueruntue comae,
nec potuit curas sanare salubribus herbis:
 uidquid erat medicae uicerat artis amor.
ipse deus solitus stabulis expellere uaccas
   . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
et miscere nouo docuisse coagula lacte,
 acteus et mixtis obriguisse liquor.
tunc fiscella leui detexta est uimine iunci,
 araque per nexus est uia facta sero.
o quotiens illo uitulum gestante per agros
 icitur occurrens erubuisse soror!
o quotiens ausae, caneret dum ualle sub alta,
 umpere mugitu carmina docta boues!
saepe duces trepidis petiere oracula rebus,
 enit et a templis inrita turba domum:
saepe holrere sacros doluit Latona capillos,